Cách ngày nay hơn vạn năm, con người đã có mặt tại địa bàn Lào Cai. Thời Hùng Vương dựng nước, vùng đất Lào Cai thuộc bộ Tân Hưng, là một trong 15 bộ của Nhà nước Văn Lang - là một trung tâm kinh tế chính trị lớn ở thượng nguồn sông Hồng. Đến đời Đinh, Lý, Trần, Lê có biết bao biến động về địa danh... Đến đời nhà Nguyễn, vùng đất Lào Cai chủ yếu thuộc đất của châu Thuỷ Vỹ, châu Văn Bàn, một phần thuộc châu Chiêu Tấn và một phần nhỏ thuộc châu Lục Yên thuộc phủ Quy Hoá. Đến thời điểm này địa danh Lào Cai chưa được hình thành.

Vùng đất thị xã Lào Cai ngày nay xưa kia, có một khu chợ, dần dần người ta mở mang thêm một phố chợ. Vì thế phố chợ đầu tiên này theo tiếng địa phương được gọi là Lão Nhai (tức Phố Cũ). Sau này người ta mở thêm một phố chợ khác gọi là Tân Nhai (Phố Mới ngày nay). Theo cố giáo sư Đào Duy Anh, từ Lão Nhai được biến âm thành Lao Cai và được gọi một thời gian khá dài. Khi làm bản đồ, người Pháp viết Lao Cai thành Lào Kay. Danh từ Lào Kay đã dược người Pháp sử dụng trong các văn bản và con dấu. Nhưng trong giao tiếp và dân gian người ta vẫn gọi là Lao Cai. Sau ngày tỉnh Lao Cai được giải phóng (11-1950), đã thống nhất gọi là Lào Cai cho đến ngày nay. Hiện nay, tỉnh Lào Cai gồm thành phố Lào Cai và 8 huyện: Bảo Thắng, Bảo Yên, Bắc Hà, Si Ma Cai, Mường Khương, Sa Pa, Bát Xát, Văn Bàn. Diện tích tự nhiên 6357,08 km2.

Khí hậu chia làm nhiều vùng. Ở các vùng cao từ 700m trở lên khí hậu mang tính chất á nhiệt đới pha ôn đới. Nhiệt độ trung bình trong năm từ 18-28⁰ C, riêng Sa Pa có năm nhiệt độ xuống 0⁰C và có tuyết rơi. 

Tỉnh Lào Cai không chỉ giàu về tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng sản mà còn có nhiều cành đẹp tự nhiên như ruộng bậc thang bên sườn núi, tuyết phủ trắng xoá các đỉnh núi vào mùa đông, mùa xuân hoa đào nở rộ khắp núi đồi.

Cư dân Lào Cai thuộc 27 dân tộc. Mỗi dân tộc đều có phong tục tập quán, trang phục và kiến trúc mang dấu ấn văn hoá riêng. Đặc điểm này đã tạo cho Lào Cai bức tranh đa dạng và phong phú. Nét văn hoá đặc sắc nhất của Lào Cai là những phiên chợ vùng cao. Chợ không chỉ là nơi mua bán hàng hóa mà còn là nơi gặp gỡ, vui chơi, hẹn hò của các đôi trai gái.

Lễ hội của các dân tộc sinh sống trên đất Lào Cai rất nhiều: Tết "Nhảy" của người Dao Đỏ, hội "Gầu Tào" của người H'mông, hội Lồng Tồng của Người Tày ở Văn Bàn, Bắc Hà, hội " Roóng Poọc" của người Giáy ở thành phố Lào Cai, Sapa, hội "khu người già" của ngườ Hà Nhì ở Bát Xát... Mỗi lễ hội đều mang những sắc thái văn hoá, tín ngưỡng từ xa xưa của cư dân địa phương còn lưu truyền đến ngày nay.